Od gladijatorskih borbi u starom Rimu i srednjovekovnih bitaka do svetskih ratova i života evropskih vladara, istorija je oduvek predstavljala neiscrpnu inspiraciju za filmske stvaraoce. Pojedina ostvarenja uspela su ne samo da dočaraju atmosferu prošlih epoha već i da gledaocima približe događaje i ličnosti koje su oblikovale svet kakav danas poznajemo.
Istorijski filmovi zauzimaju posebno mesto u svetskoj kinematografiji. Raskošni kostimi, autentično osmišljena scenografija, velike bitke i sudbine stvarnih istorijskih ličnosti omogućavaju publici da makar na nekoliko sati zakorači u neko drugo vreme.
Ipak, filmovi nisu dokumentarni zapisi. Reditelji često koriste umetničku slobodu, menjaju pojedine događaje ili uvode izmišljene likove kako bi priču učinili uzbudljivijom.
Izdvajamo sedam ostvarenja koja ljubitelji istorije ne bi trebalo da propuste.
1. Gladijator (Gladiator, 2000)
Reditelj: Ridli Skot
Jedan od najpoznatijih istorijskih spektakala svih vremena vodi gledaoce u Rimsko carstvo krajem drugog veka.
U središtu priče nalazi se rimski general Maksim, kojeg tumači Rasel Krou. Nakon smrti cara Marka Aurelija, Maksim postaje žrtva političkih intriga i završava kao gladijator, odlučan da se osveti novom caru Komodu.
Film donosi impresivan prikaz rimskih arena, političkih sukoba i života u carstvu na vrhuncu njegove moći.
Iako su Maksim i mnogi događaji izmišljeni, dok su istorijske okolnosti značajno prilagođene scenariju, „Gladijator“ ostaje jedno od najuticajnijih ostvarenja ovog žanra. Osvojio je pet Oskara, uključujući nagradu za najbolji film.
2. Carstvo nebesko (Kingdom of Heaven, 2005)
Reditelj: Ridli Skot
Radnja ovog istorijskog spektakla smeštena je u 12. vek, u vreme krstaških ratova i sukoba za kontrolu nad Jerusalimom.
Glavni junak Balijan, kojeg igra Orlando Blum, odlazi u Svetu zemlju, gde se suočava sa složenim političkim, verskim i vojnim odnosima.
Posebnu pažnju privlače likovi jerusalimskog kralja Balduina IV i muslimanskog vojskovođe Saladina, dve istorijske ličnosti čije su odluke obeležile sudbinu Jerusalima.
Film prikazuje svet srednjovekovnog viteštva, verskih sukoba i političkih saveza, ali i posledice ratova na obične ljude.
Za ljubitelje istorije naročito je zanimljiva proširena rediteljska verzija, koja pruža potpuniji uvid u likove i političke odnose nego bioskopsko izdanje.
3. Hrabro srce (Braveheart, 1995)
Reditelj: Mel Gibson
Ovaj epski film prati borbu škotskog nacionalnog junaka Vilijama Volasa protiv engleske vlasti krajem 13. veka.
Mel Gibson tumači Volasa, čoveka koji postaje simbol otpora i okuplja svoje sunarodnike u borbi za slobodu.
Velike scene bitaka, snažna muzika i emotivna priča učinile su „Hrabro srce“ jednim od najprepoznatljivijih istorijskih filmova devedesetih godina.
Međutim, istoričari su ukazivali na brojne netačnosti, od prikaza političkih događaja do kostima i odnosa između istorijskih ličnosti.
Uprkos tome, film ostaje upečatljiv prikaz srednjovekovnog ratovanja i nacionalne borbe, a osvojio je pet Oskara, uključujući nagrade za najbolji film i režiju.
4. Poslednji kineski car (The Last Emperor, 1987)
Reditelj: Bernardo Bertoluči
Jedno od najraskošnijih biografskih ostvarenja svetske kinematografije donosi životnu priču Pu Jija, poslednjeg kineskog cara.
Film počinje njegovim dolaskom na presto dok je još bio dete i prati dramatične promene koje su zahvatile Kinu tokom 20. veka.
Kroz sudbinu jednog čoveka gledaoci upoznaju nestanak viševekovne carske tradicije, političke revolucije i nastanak novog društvenog poretka.
Posebnu vrednost filmu daju raskošna scenografija i prizori Zabranjenog grada u Pekingu, gde je deo ostvarenja zaista sniman.
„Poslednji kineski car“ osvojio je čak devet Oskara, uključujući nagradu za najbolji film.
5. 1917 (2019)
Reditelj: Sem Mendes
Radnja ovog ratnog spektakla odvija se tokom Prvog svetskog rata, na Zapadnom frontu.
Dvojica mladih britanskih vojnika dobijaju gotovo nemoguć zadatak: da pređu opasnu teritoriju i dostave poruku kojom bi mogli da spreče poguban napad i spasu živote velikog broja saboraca.
Film je posebno poznat po načinu snimanja, jer je osmišljen tako da ostavlja utisak gotovo neprekinutog kadra.
Takav pristup omogućava gledaocima da gotovo neposredno dožive rovove, razorena naselja i neizvesnost svakodnevnog života vojnika.
Iako je konkretna misija izmišljena, inspiraciju za priču Mendes je pronašao u ratnim iskustvima svog dede i istorijskim okolnostima Prvog svetskog rata.
6. Kraljev govor (The King’s Speech, 2010)
Reditelj: Tom Huper
Za razliku od velikih ratnih spektakala, ovaj film istoriju prikazuje kroz ličnu dramu jednog britanskog vladara.
Kolin Firt tumači kralja Džordža VI, koji se suočava sa ozbiljnim problemom govora u trenutku kada od njega javnost očekuje sigurnost i odlučnost.
Uz pomoć logopeda Lajonela Loga, kojeg igra Džefri Raš, kralj pokušava da savlada svoje teškoće, dok se Evropa približava Drugom svetskom ratu.
Film dočarava atmosferu britanskog dvora, odnos monarhije i javnosti, kao i političku neizvesnost tridesetih godina prošlog veka.
„Kraljev govor“ osvojio je četiri Oskara, među kojima i nagradu za najbolji film.
7. Šindlerova lista (Schindler’s List, 1993)
Reditelj: Stiven Spilberg
Jedno od najpotresnijih ostvarenja u istoriji kinematografije zasnovano je na priči o Oskaru Šindleru, nemačkom industrijalcu koji je tokom Drugog svetskog rata pomogao da se spase više od hiljadu Jevreja od nacističkog progona.
Lijam Nison tumači Šindlera, čoveka koji od poslovnog oportuniste postepeno postaje zaštitnik ljudi izloženih sistematskom uništavanju.
Film je gotovo u celosti snimljen u crno-beloj tehnici, čime se dodatno naglašavaju težina događaja i atmosfera istorijskog perioda.
„Šindlerova lista“ nije samo priča o ratu već i o moralnim izborima, ljudskoj solidarnosti i mogućnosti da pojedinac nešto promeni čak i u najtežim okolnostima.
Ostvarenje je osvojilo sedam Oskara i smatra se jednim od najznačajnijih filmova o Holokaustu.
Istorija na filmu – između stvarnosti i umetnosti
Ovih sedam ostvarenja pokriva gotovo dve hiljade godina ljudske istorije, od Rimskog carstva do Drugog svetskog rata.
Iako se razlikuju po temi, vremenu i načinu pripovedanja, povezuje ih sposobnost da velike istorijske događaje približe publici kroz sudbine pojedinaca.
Najbolji istorijski filmovi ne moraju nužno da budu potpuno verni činjenicama da bi pobudili interesovanje za prošlost. Njihova najveća vrednost često je upravo u tome što podstiču gledaoce da nakon odjavne špice požele da saznaju više o stvarnim ljudima, događajima i epohama koje su videli na ekranu.
