Danas su bioskopi nezamislivi bez ogromnih platana, savremenog ozvučenja i udobnih sedišta. Međutim, istorija filmskih projekcija počela je u mnogo skromnijem prostoru. Krajem 19. veka, u podrumu jednog pariskog kafea, grupa radoznalih gledalaca prisustvovala je događaju koji će zauvek promeniti svet zabave.
Datum koji se najčešće uzima kao početak komercijalne kinematografije jeste 28. decembar 1895. godine, kada su braća Ogist i Luj Limijer (Auguste i Louis Lumière) organizovala prvu javnu projekciju svojih filmova za publiku koja je plaćala ulaznice.
Istorijski događaj odigrao se u Parizu, u prostoriji poznatoj kao Salon Indien, koja se nalazila u podrumu lokala Grand Café, na Bulevaru Kapisin broj 14.
Iako taj prostor nije bio namenski izgrađen kao bioskop, u istoriji kinematografije ostao je upamćen kao jedno od najvažnijih mesta na kojima je nastala filmska industrija.
Kako je izgledao prvi bioskop?
Za razliku od današnjih bioskopskih dvorana, prva komercijalna filmska projekcija održana je u relativno maloj prostoriji koja je ranije služila kao sala za bilijar.
U njoj su bile postavljene stolice za publiku, dok je umesto savremenog bioskopskog platna korišćena jednostavna bela površina na koju su projektovane pokretne slike.
Nije bilo velikih zvučnika, digitalnih projektora niti drugih pogodnosti koje danas podrazumevamo prilikom odlaska u bioskop.
Glavnu atrakciju predstavljao je kinematograf, uređaj koji su razvila braća Limijer i koji je mogao da snima, kopira i projektuje filmske zapise.
Umesto dugometražnog filma, posetioci su gledali niz kratkih snimaka iz svakodnevnog života.
Prema istorijskim izvorima, na prvoj projekciji okupilo se približno tridesetak gledalaca, a ulaznica je koštala jedan francuski franak.
Šta su gledali prvi bioskopski posetioci?
Program koji su braća Limijer predstavila publici sastojao se od deset kratkih filmova, a čitava projekcija trajala je približno dvadesetak minuta.
Jedno od prikazanih ostvarenja bio je film „Izlazak radnika iz fabrike Limijer“, u kojem se vide zaposleni kako napuštaju fabrički krug.
Publika je mogla da vidi i jednostavne prizore poput hranjenja bebe, svakodnevnog života na ulicama i šaljive situacije sa baštovanom kojeg poliva voda iz sopstvenog creva.
Danas takvi snimci možda ne izgledaju naročito uzbudljivo, ali za gledaoce krajem 19. veka mogućnost da posmatraju pokretne slike na velikoj površini predstavljala je izuzetnu novost.
Zanimljivo je da se uz početke kinematografije često vezuje i čuveni film o dolasku voza na železničku stanicu, za koji postoji popularna priča da su se gledaoci uplašili kako će voz izleteti sa platna.
Međutim, ova anegdota nije pouzdano istorijski potvrđena, a poznati snimak dolaska voza nije bio deo programa prve komercijalne projekcije u decembru 1895. godine.
Kako je jedan podrum promenio svet zabave?
Braća Limijer nisu bila jedini pioniri pokretnih slika. Još pre njihovog nastupa postojali su različiti uređaji koji su omogućavali prikazivanje kratkih filmskih zapisa.
Među njima se isticao kinetoskop povezan sa Tomasom Edisonom, koji je omogućavao pojedinačno gledanje pokretnih slika kroz poseban otvor na uređaju.
Međutim, kinematograf braće Limijer omogućio je nešto što će postati osnova savremenog bioskopa – da više ljudi istovremeno posmatra isti film projektovan na platnu.
Upravo je taj zajednički doživljaj postao jedna od ključnih karakteristika filmske umetnosti.
U narednim godinama filmske projekcije počele su da se organizuju širom Evrope i Amerike, a kratke pokretne slike postepeno su prerastale u sve složenije filmske priče.
Kada su nastali prvi pravi bioskopi?
Iako se pariski Salon Indien često naziva prvim bioskopom, važno je napraviti razliku između prve komercijalne projekcije i prostora namenjenog redovnom prikazivanju filmova.
Jedan od najranijih primera bioskopa namenjenih isključivo filmskim projekcijama bio je Vitascope Hall, otvoren 1896. godine u američkom gradu Nju Orleansu.
Prostor je bio adaptiran za prikazivanje filmova, a publika je sedela na stolicama i klupama dok je posmatrala kratke filmske zapise.
Tokom narednih decenija ovakve dvorane postajale su sve rasprostranjenije, a razvoj filmske industrije doveo je do izgradnje velikih bioskopskih palata.
Početkom 20. veka odlazak u bioskop postao je jedan od najpopularnijih oblika masovne zabave.
Od tridesetak gledalaca do svetske filmske industrije
Kada su braća Limijer organizovala projekciju u podrumu pariskog kafea, teško je bilo zamisliti da će njihov izum postati temelj industrije koja će se proširiti na gotovo čitavu planetu.
Tokom narednih 130 godina film je prešao put od kratkih nemih snimaka do zvučnih ostvarenja, filmova u boji, kompjuterske animacije i savremenih digitalnih tehnologija.
Ipak, osnovna ideja bioskopa ostala je ista: ljudi se okupljaju u zamračenoj prostoriji kako bi zajedno gledali priču koja se odvija na platnu.
A sve je počelo u jednoj skromnoj prostoriji u Parizu, sa jednostavnim projektorom, nekoliko desetina gledalaca i filmovima koji su trajali svega nekoliko minuta.