Iako je film jedan od najpopularnijih oblika umetnosti i zabave, pojedina ostvarenja tokom istorije nailazila su na ozbiljne prepreke prilikom prikazivanja. Od političkih razloga i verskih kontroverzi do eksplicitnog nasilja, brojni poznati filmovi bili su zabranjeni u pojedinim državama.
Filmska cenzura postoji gotovo koliko i sama kinematografija. Dok su neke države zabranjivale ostvarenja zbog njihovog političkog sadržaja, druge su smatrale da određeni filmovi vređaju verska osećanja, ugrožavaju javni moral ili predstavljaju neprihvatljiv sadržaj za publiku.
Zanimljivo je da su među zabranjivanim ostvarenjima i filmovi koji danas imaju kultni status.
Žitije Brajanovo (Life of Brian, 1979)
Čuvena komedija britanske grupe Monti Pajton izazvala je velike kontroverze zbog satiričnog prikaza religijskih tema.
Film prati Brajana, čoveka rođenog u vreme Isusa Hrista, kojeg ljudi greškom smatraju mesijom.
Zbog sadržaja koji su pojedine verske organizacije smatrale uvredljivim, film je bio zabranjen u Irskoj i Norveškoj.
Zanimljivo je da su distributeri u Švedskoj iskoristili ovu kontroverzu kao marketinški trik, predstavljajući ostvarenje kao toliko smešno da je zabranjeno u Norveškoj.
Poslednje Hristovo iskušenje (The Last Temptation of Christ, 1988)
Film reditelja Martina Skorsezea izazvao je snažne reakcije verskih zajednica širom sveta.
Ostvarenje predstavlja umetničko tumačenje života Isusa Hrista i istražuje njegovu ljudsku prirodu, uključujući zamišljeni scenario drugačijeg života.
Zbog takvog pristupa, pojedine verske organizacije ocenile su film kao bogohulan.
Prikazivanje je bilo zabranjeno ili ograničeno u više država, među kojima su Grčka, Čile i Filipini. Kontroverze su dovele i do protesta ispred bioskopa.
Paklena pomorandža (A Clockwork Orange, 1971)
Jedno od najpoznatijih ostvarenja Stenlija Kjubrika izazvalo je burne reakcije zbog eksplicitnog nasilja i uznemirujućih scena.
Film prati mladog delinkventa Aleksa i otvara pitanja slobodne volje, kriminala i državne kontrole.
Nakon što su pojedini mediji povezivali nasilne incidente sa filmom, Kjubrik je 1973. godine zatražio njegovo povlačenje iz distribucije u Velikoj Britaniji.
Iako se često navodi da je film tamo bio zabranjen, britanska cenzorska komisija nikada nije donela takvu odluku. Film je zapravo povučen na zahtev samog reditelja i ponovo je prikazan tek nakon njegove smrti.
U drugim državama, poput Španije, Brazila i Južnoafričke Republike, suočavao se i sa zvaničnim zabranama.
Barbi (Barbie, 2023)
Čak ni jedan od najvećih bioskopskih hitova 2023. godine nije izbegao političke kontroverze.
Film sa Margo Robi i Rajanom Goslingom zabranjen je u Vijetnamu zbog prikaza mape koja je, prema oceni tamošnjih vlasti, sadržala spornu kinesku liniju teritorijalnih pretenzija u Južnom kineskom moru.
Vijetnamske vlasti ocenile su da takav prikaz narušava njihove teritorijalne interese, zbog čega film nije dobio dozvolu za bioskopsku distribuciju.
Ovaj slučaj pokazao je da čak i naizgled bezazlena filmska komedija može postati predmet međunarodnih političkih sporova.
Da li zabrane filmove čine popularnijim?
Istorija kinematografije pokazuje da zabrane ne moraju nužno da spreče publiku da dođe do određenog ostvarenja.
Naprotiv, kontroverze ponekad izazivaju dodatno interesovanje, a filmovi koji su svojevremeno smatrani neprihvatljivim kasnije mogu postati priznati klasici.
Razlozi za cenzuru menjali su se tokom decenija, ali su pitanja granica umetničke slobode, javnog morala i političkog uticaja na kinematografiju ostala aktuelna.
Upravo zato istorija zabranjenih filmova nije samo priča o sedmoj umetnosti, već i o društvima, njihovim vrednostima i strahovima u različitim istorijskim periodima.