Slika ‘Sveti Jovan na Patmosu’ prodata na aukciji Sadebi, posle burne istorije tokom 20. veka
Tomas Kaplan, poznati njujorški kolekcionar i vlasnik Lajden kolekcije, zvanično je kupio Rembrantovu sliku „Sveti Jovan na Patmosu“ za 9 miliona dolara na aukciji kuće Sadebi u Londonu. Ova slika je više od jednog veka bila skrivena od pogleda javnosti. Kupovina je značajna za umetničku industriju jer predstavlja 18. rad koji je Lajden kolekcija nabavila u poslednje dve decenije. Prema rečima Kaplana, cilj akvizicije bio je očuvanje i vraćanje dela u javni domen, što dodatno obogaćuje njegovu kolekciju i doprinosi umetničkoj sceni.
Burna istorija slike i aukcijski put
Slika „Sveti Jovan na Patmosu“, nastala oko 1661. godine u kasnoj fazi Rembrantove karijere, ima izuzetno burnu prošlost. Poslednji put je bila izložena 1923. godine. Do nedavne prodaje, stručnjaci su je poznavali samo na osnovu loše crno-bele fotografije. U međuvremenu, slika je prošla kroz ruke više vlasnika i doživela različite atribucije.
Godine 1904. delo je posedovao američki trgovac umetninama, koji ga je tada pripisao Karelu Fabricijusu i prodao za samo 160 dolara. Devet godina kasnije, nemački istoričar umetnosti i kustos Metropoliten muzeja, Vilhelm Valentiner, kupio je sliku za 525 dolara, prepoznavši je kao rad Rembranta. Valentiner je verovao da je model na slici umetnikov sin Titus, zbog sličnosti sa poznatim portretima. Oko 1923. sliku je kupio Fric Tisen, naslednik nemačke čelične industrije, čiji je odnos prema nacistima bio kompleksan. Godine 1940. nacisti su zaplenili sliku, ali je 1950. vraćena Tisenu i poslana u Buenos Ajres, neposredno pre njegove smrti. Kasnije je delo prešlo u porodičnu fondaciju, a nakon smrti njegovog unuka Federika Cihe Tisena 2014. godine, ostalo je u privatnom vlasništvu do nedavne aukcije.
Konzervacija, nova otkrića i potvrda atribucije
Neposredno pre prodaje u Sadebiju, konzervatorski rad je doveo do važnih otkrića. Utvrđeno je da slika nije portret Titusa, već prikazuje Svetog Jovana na Patmosu. Tokom procesa restauracije otkriveni su simboli poput palme, koja označava grčko ostrvo Patmos, i orla, amblema Svetog Jovana. Ovi detalji nisu bili vidljivi na ranijim reprodukcijama. Prikazani mladi evanđelista oslanja ruke na rukopis u kožnom povezu, što daje dodatnu narativnu dubinu delu.
Prema rečima Artura Vila, holandskog eksperta za umetnost 17. veka i Kaplanovog savetnika, svi relevantni stručnjaci sada prihvataju Sadebijevu atribuciju slike Rembrantu. Vila smatra da je umetnik koristio svog sina Titusa kao model, iako delo nije klasičan portret. Time je potvrđeno mesto slike u kasnom opusu jednog od najznačajnijih majstora zapadne umetnosti. Ova potvrda ima poseban značaj za privatne i muzejske kolekcije koje prate remek-dela holandske škole.
Planovi za javno prikazivanje i značaj za umetničku industriju
Na jesen 2027. godine planirana je evropska izložba Lajden kolekcije, na kojoj će „Sveti Jovan na Patmosu“ biti izložen prvi put posle više od jednog veka. Ovaj potez osigurava da delo postane dostupno javnosti i istraživačima, što je važan doprinos industriji umetnina i istoriji evropskog slikarstva.
Kaplan je naglasio da je vraćanje slike u javni domen bila ključna motivacija za akviziciju. Time se, kako navodi, nastavlja tradicija obogaćivanja kolekcije delima sa jedinstvenom istorijom. Očekuje se da će izložba privući pažnju stručnjaka i šire publike, dok prodaja i aukcijska cena potvrđuju rastući interes za remek-dela starih majstora na globalnom tržištu umetnina.