Prvi srpski igrani film Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa predstavlja temelj domaće i balkanske kinematografije. Snimljen davne 1911. godine, ovaj nemi istorijski spektakl nije bio samo filmski eksperiment, već i snažna nacionalna priča o vođi Prvog srpskog ustanka Karađorđu Petroviću. U vremenu kada je film u Evropi tek osvajao publiku, Srbija je dobila ostvarenje koje je spojilo umetnost, istoriju i patriotizam u jedinstvenu celinu.
Film je režirao i zajedno sa Ćirom Manokom napisao legendarni glumac Čiča Ilija Stanojević. Producent filma bio je pionir srpske kinematografije Svetozar Botorić, vlasnik hotela Pariz i prvog stalnog bioskopa u Srbiji. Glavnu ulogu Karađorđa tumačio je poznati glumac Milorad Petrović, uz ansambl Narodnog pozorišta i veliki broj statista. Snimanje je realizovano u Beogradu i njegovoj okolini, na lokacijama poput Kalemegdana, Topčidera i Ade Ciganlije.
RADNJA FILMA
Radnja filma prati čitav život Karađorđa: od detinjstva, preko zbora u Orašcu i ustaničkih bitaka, pa sve do njegove smrti. Poseban značaj filma ogleda se u činjenici da je tadašnja publika prvi put na velikom platnu mogla da vidi dramatizovane događaje iz nacionalne istorije. Iako tehnički skroman po današnjim standardima, film je za početak 20. veka predstavljao ogroman produkcioni poduhvat i dokaz da Srbija prati evropske kulturne tokove.
NESTANAK FILMA I PONOVNI PRONALZAK
Nakon poslednje projekcije 1928. godine, smatralo se da je film zauvek izgubljen. Decenijama je o njemu postojalo tek nekoliko novinskih tekstova i nekoliko sačuvanih fotografija. Međutim, pravo čudo dogodilo se 2003. godine, kada je kopija filma pronađena u Austrijskom filmskom arhivu u Beču. Film je pronađen zahvaljujući istraživanju upravnika Arhiva Jugoslovenske kinoteke Aleksandra Erdeljanovića. Otkriće je izazvalo veliko uzbuđenje među filmskim istoričarima, jer je pronađen ne samo prvi srpski, već i prvi balkanski igrani film.
Usledila je zahtevna restauracija oštećene filmske trake. Tokom restauracije stručnjaci su proveli hiljade sati obnavljajući kadar po kadar. Digitalno restaurirana verzija premijerno je prikazana povodom stogodišnjice filma. Time je ovo istorijsko delo vraćeno publici i sačuvano za buduće generacije. Danas se Jugoslovenska kinoteka smatra ključnom institucijom zaslužnom za očuvanje ovog filmskog blaga.
Više od jednog veka nakon nastanka, Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa ostaje simbol početaka srpske kinematografije i dokaz da kultura jednog naroda može nadživeti ratove, zaborav i vreme. Film o voždu Karađorđu danas nije samo istorijska zanimljivost. Film je svedočanstvo o želji tadašnje Srbije da kroz umetnost sačuva svoje nacionalno pamćenje i predstavi ga svetu.
