Danas je gotovo nezamislivo domaćinstvo bez televizora, ali pre samo sedam decenija televizija je u Jugoslaviji predstavljala pravo tehnološko čudo. Građani su se okupljali ispred izloga prodavnica kako bi na malim crno-belim ekranima gledali prve emisije, a posedovanje televizora bilo je privilegija malobrojnih.
Istorija televizije u socijalističkoj Jugoslaviji počela je sredinom pedesetih godina prošlog veka. Prvi televizijski signal emitovan je 15. maja 1956. godine u Zagrebu, kada su građani mogli da prate program iz inostranstva. Televizori su bili postavljeni na javnim mestima, uglavnom u izlozima prodavnica, a prolaznici su se okupljali kako bi videli pokretne slike koje su do tada poznavali uglavnom iz bioskopa. Već 7. septembra iste godine realizovan je prvi direktan prenos otvaranja Zagrebačkog velesajma.
Dve godine kasnije, 23. avgusta 1958, počelo je emitovanje programa Televizije Beograd. Prvi televizijski studio nalazio se na Beogradskom sajmu, a gledaocima se obratila spikerka Olga Nađ. Tog dana emitovan je i prvi televizijski Dnevnik, koji je vodio Mića Orlović. Kako su televizori bili izuzetno skupi, u Beogradu je na javnim mestima postavljeno oko 80 prijemnika kako bi što više građana moglo da prati istorijski događaj.
Šta se gledalo na prvim televizijskim kanalima?
Za razliku od današnjeg neprekidnog emitovanja, televizijski program u početku je trajao svega nekoliko sati dnevno. Gledaoci nisu imali veliki izbor sadržaja, a raspored emitovanja bio je unapred određen. Program su činile informativne emisije, vesti, kulturno-umetnički sadržaji, muzički nastupi, pozorišne predstave prilagođene televiziji i povremeni sportski prenosi.
Posebno mesto zauzimale su informativne emisije. Televizijski Dnevnik postepeno je postajao jedan od najvažnijih izvora informacija, jer su građani prvi put mogli ne samo da čuju vesti, kao na radiju, već i da vide događaje iz zemlje i sveta. Televizijski izveštaji prikazivali su državne svečanosti, industrijski razvoj, međunarodne susrete i svakodnevni život.
Veliku pažnju privlačili su i muzički programi. Nastupi pevača, orkestara i folklornih ansambala omogućavali su publici da omiljene izvođače prvi put vidi u sopstvenom domu. Razvoj televizije podstakao je i stvaranje novih zabavnih formata, humorističkih emisija i televizijskih drama, koje će tokom šezdesetih godina postati važan deo jugoslovenske popularne kulture.
Televizor kao luksuz i mesto okupljanja
U prvim godinama televizijskog emitovanja posedovanje televizora predstavljalo je veliki luksuz. Prema podacima iz istorije Televizije Beograd, cena jednog prijemnika mogla je da dostigne čak 20 prosečnih mesečnih plata. Zbog toga nije bilo neuobičajeno da se komšije, rođaci i prijatelji okupljaju u stanu porodice koja je imala televizor kako bi zajedno gledali program.
Televizija je tako postala i svojevrsni društveni događaj. Za razliku od savremenog gledanja sadržaja na mobilnim telefonima, prvi televizijski programi često su praćeni kolektivno. Ljudi su komentarisali emisije, razgovarali o viđenom i unapred planirali okupljanja kada bi na programu bio neki zanimljiv prenos.
Od nekoliko sati programa do televizijskog fenomena
Tokom šezdesetih godina televizijska mreža u Jugoslaviji postepeno se širila, a broj domaćinstava sa prijemnicima rastao. Televizijski centri u Beogradu, Zagrebu i Ljubljani razvijali su sopstvene sadržaje, dok je zajednički jugoslovenski televizijski sistem omogućavao razmenu programa između različitih republika.
Vremenom su sve važnije postajale igrane serije, dečji i obrazovni programi, sportske emisije i veliki zabavni spektakli. Televizija više nije predstavljala samo tehnološku novost, već je počela da oblikuje svakodnevicu, navike i popularnu kulturu čitavih generacija.
Posebno zanimljivo ostaje to što su prvi televizijski gledaoci bili fascinirani samom mogućnošću da prate sliku na daljinu. Ono što danas smatramo običnim delom svakodnevice tada je predstavljalo pogled u budućnost. Od malih crno-belih ekrana u izlozima prodavnica do televizora u gotovo svakom domu, jugoslovenska televizija je za nekoliko decenija prošla put koji je iz temelja promenio način na koji se ljudi informišu, zabavljaju i doživljavaju svet.
