Malo je ličnosti popularne kulture koje su osamdesetih godina uspevale da okupe publiku širom tadašnje Jugoslavije kao Lepa Brena. Njena popularnost nije bila samo rezultat hitova. Brena je postala televizijska, filmska i marketinška pojava i jedan od prepoznatljivih simbola jugoslovenske masovne kulture pred sam kraj postojanja zajedničke države.
Od Brčkog do cele Jugoslavije
Fahreta Jahić rođena je 1960. godine u Tuzli, a odrasla u Brčkom. Nakon dolaska u Beograd i početka saradnje sa grupom koja će postati Slatki greh, početkom osamdesetih počinje njen nagli uspon.
Prelomni trenutak bio je album „Čačak, Čačak“ iz 1982. godine. Brena je spojila elemente narodne muzike sa modernijom produkcijom, scenskim nastupom i humorom. Bio je to recept prilagođen televizijskoj eri i publici koja je istovremeno slušala veoma različite muzičke žanrove.
Njen nadimak „Brena“ postojao je ranije, dok je dodatak „Lepa“ popularizovao televizijski voditelj Milovan Ilić Minimaks.
Pevačica koju su svi znali
Brenina posebnost nije bila samo u broju prodatih ploča. Njeno lice bilo je prisutno praktično svuda.
Nastupala je širom Jugoslavije, pojavljivala se na televiziji i u filmovima, a koncertni raspored Lepe Brene i Slatkog greha tokom osamdesetih bio je izuzetno intenzivan.
Važnu ulogu imala je televizija. U vremenu bez interneta, društvenih mreža i stotina televizijskih kanala, pojavljivanje na programima koji su mogli da se gledaju širom zemlje stvaralo je zvezde sa gotovo nezamislivom prepoznatljivošću.
Brena je taj potencijal koristila bolje od većine svojih savremenika.
„Hajde da se volimo“ – kada pevačica postaje filmska zvezda
Popularnost je ubrzo preneta i na veliko platno.
Nakon pojavljivanja u filmu „Tesna koža“, Brena je dobila filmski projekat izgrađen oko sopstvene popularnosti. Prvi film „Hajde da se volimo“ pojavio se 1987, a potom su snimljena još dva nastavka.
Filmovi nisu bili samo igrane komedije. Funkcionisali su i kao produžetak Breninog muzičkog sveta – kombinovali su muziku, humor, putovanja, atraktivne lokacije i njen prepoznatljiv javni lik.
Time je Brena postala nešto više od pevačice. Postala je brend.
Brenomanija
Razmere popularnosti najbolje pokazuje činjenica da je napravljena čak i lutka sa likom Lepe Brene.
Danas bi se to nazvalo merchandisingom. Osamdesetih godina u Jugoslaviji bilo je mnogo neobičnije da domaća pevačica dobije proizvod napravljen po sopstvenom liku.
Njeno ime prodavalo je ploče, kasete, bioskopske ulaznice i koncertne karte. Publika je pratila njen privatni život, odeću, nastupe i putovanja.
Nastao je fenomen koji je dobio jednostavno ime – „Brenomanija“.
Helikopter iznad Sofije
Možda najupečatljivija slika njene karijere nastala je van Jugoslavije.
Na koncertu na stadionu „Vasil Levski“ u Sofiji 24. jula 1990. godine Brena se pred ogromnom publikom pojavila – helikopterom.
Snimak njenog dolaska postao je jedna od najprepoznatljivijih scena balkanskog šou-biznisa. Procene veličine publike razlikuju se među izvorima, ali je koncert nesporno predstavljao spektakl ogromnih razmera i pokazao da je njena popularnost odavno prešla granice Jugoslavije.
Simbolično, dogodilo se to 1990. godine – baš u trenutku kada je zemlja u kojoj je Brena postala zvezda ulazila u svoju najveću političku krizu.
Zvezda zajedničkog tržišta
Fenomen Lepe Brene teško je odvojiti od države u kojoj je nastao.
Jugoslavija je imala više od 20 miliona stanovnika, zajedničko medijsko i diskografsko tržište i televizijske centre koji su omogućavali da izvođač iz jednog dela zemlje gotovo preko noći postane poznat u svim republikama.
Brena je uz to imala biografiju koja se prirodno uklapala u takav prostor: rođena u Tuzli, odrasla u Brčkom, karijeru izgradila u Beogradu, a nastupala od Slovenije i Hrvatske do Makedonije.
Nije bila jedina velika jugoslovenska zvezda, ali je bila među najboljim primerima načina na koji je zajedničko tržište moglo da proizvede izvođača poznatog praktično svima.
Jugoslavija je nestala, Brena je ostala
Početkom devedesetih sistem koji je omogućio nastanak takvog fenomena raspao se zajedno sa Jugoslavijom.
Brena je, međutim, nastavila karijeru.
Decenijama kasnije njene pesme slušaju se u državama nastalim raspadom SFRJ, dok njeni koncerti okupljaju generacije koje su odrastale u potpuno različitim političkim i društvenim okolnostima.
Zbog toga priča o Lepoj Breni nije samo priča o uspešnoj pevačici.
To je i priča o jednom vremenu u kojem su televizija, film, muzika i zajedničko tržište mogli da stvore zvezdu koju su istovremeno poznavali ljudi od Triglava do Đevđelije.
Jugoslavija je nestala početkom devedesetih. Fenomen koji je proizvela – nije.
